طراحی با مداد یک نوع هنر نقاشی است که قدمت آن به قرن ۱۶ برمی‌گردد. در آن قرن کشف ذخایر گرافیت
در شهر کامبریای انگلستان، باعث شکل‌گیری نقاشی‌های گرافیتی شد. در اواخر قرن ۱۸ نیز
مخترعی به نام نیکولا ژاک کنته گرافیت را با خاک رس ترکیب کرد و مدادهای امروزی را
ساخت. از آن زمان تا به امروز، نقاشی با مداد به یک هنر پرطرفدار تبدیل شده است.
در این مطلب به آموزش طراحی با مداد می‌پردازیم و مهم‌ترین تکنیک‌ها، نکات و ابزار
لازم برای این نوع نقاشی را معرفی می‌کنیم.
تکنیک های نقاشی با مداد
در ادامه چند تکنیک مهم در نقاشی با مداد را بررسی می‌کنیم:
تکنیک محو کردن
تکنیک محو کردن (Blending) تکنیکی برای نرم کردن سایه‌ها و یکدست‌کردن
بافت‌ها است. ذرات گرافیتی مداد روی کاغذ پخش می‌شوند و اثر زبر و خشنی از خود به
جا می‌گذارند. این تکنیک خطوط زبر و رد مداد روی کاغذ را نرم و یکپارچه می‌کند و
برای طراحی خطوط ریز چهره، موها و جزئیات تصویر اهمیت دارد.
تکنیک محو کردن با استفاده از ابزارهای نقاشی مختلفی مثل دستمال کاغذی، قلم‌مو، پنبه و گوش‌پاک‌کن انجام می‌شود؛ اما استفاده از
«محوکن کاغذی» رایج‌تر است. محوکن کاغذی از کاغذ فشرده ساخته می‌شود و ظاهرش شبیه به مدادی است که یک یا هر دو سر
آن نوک تیزی دارد.
برای اجرای تکنیک محو کردن، محو کن را
به آرامی و با حرکات دایره‌ای کوچک روی کاغذ حرکت دهید. این کار را از قسمت‌های
تیره‌تر شروع کنید و به سمت قسمت‌های روشن‌تر بروید تا جلوه‌ای نرم ایجاد کنید. بعد از اتمام کارتان، محوکن
را با استفاده از سنباده تمیز کنید و نوکش را بتراشید.
تکنیک پاک کن زنی
در طراحی با مداد از چند نوع پاک کن
ازجمله پاک کن اتودی، مدادی و خمیری استفاده می‌شود. کاربرد این پاک کن‌ها فقط
اصلاح ایرادات نقاشی نیست؛ بلکه طبیعی کردن بافت، ایجاد نور، ترسیم نقاط سفید و به وجود آوردن هایلایت‌ها
است.
در تکنیک پاک
کن زنی اغلب از پاک کن خمیری استفاده می‌شود که قابلیت تغییر شکل دارد. شکل پاک کن
بر عملکرد آن اثر می‌گذارد؛ برای مثال پاک کن گرد برای بافت‌های عریض و پاککن
مستطیلی یا مثلثی برای سطوح ظریف مناسب است.
برای اجرای
تکنیک پاک کن زنی، با پاک کن ضربه‌های آرام به کاغذ بزنید تا هایلایت‌ها را برجسته
و سایه‌ها را کم‌رنگ کنید. حتما پاک کن را در یک جهت حرکت دهید و کاغذ را با دست
دیگرتان در جای خود تثبیت کنید. دقت کنید که پاک کن کثیف نباشد؛ زیرا باعث لک شدن
نقاشی می‌شود.
در تکنیک سیاه قلم از پاک کن و سایه زنی بیشتر استفاده می‌کنیم.
تکنیک سایه زنی
سایه زنی باعث ایجاد عمق و کنتراست،
تصویری سه‌بعدی و بافت‌هایی طبیعی می‌شود. روش‌های مختلفی برای سایه زنی وجود دارد
که معروف‌ترین آن‌ها هاشورزنی، سایه‌زنی چرخشی و سایه‌زنی برجسته هستند.
در روش هاشورزنی از خطوط هم‌جهت یا
متقاطع، در روش چرخشی از دایره‌های هم‌پوشان و در روش برجسته از خطوط منحنی برای
سایه زدن استفاده می‌شود. گاهی می‌توان برای ایجاد سایه، از پاک کن یا محو کن نیز
استفاده کرد.
پیش از انجام تکنیک سایه زنی، ابتدا
مشخص کنید نور از کدام جهت به سوژه می‌تابد. روی کاغذ یک منبع نور فرضی ترسیم کنید
و با استفاده از خط‌کش، خطی بین منبع نور و سوژه بکشید. نقطه‌ای که خط نور به سوژه
برخورد می‌کند، همان مرز نور و سایه است.
پس از مشخص شدن نقاط نور و سایه، با یک مداد
مناسب سایه زنی را شروع کنید. نقاط سایه باید تیره باشند و هرچه به سمت نقاط نور
می‌روند روشن‌تر شوند. با استفاده از پاککن خمیری یا پاککن اتودی میتوانید این
نقاط نور را برجسته کنید.
تکنیک کشیدن دایره
برای کشیدن دایره نیاز نیست پرگار و شابلون داشته باشید؛ بلکه میتوانید از
روش «کشیدن دایره داخل مربع» استفاده کنید. ابتدا یک خط راست به اندازه قطر دایره
دلخواه روی کاغذ بکشید. از مدادتان به‌عنوان خط‌کش استفاده کنید و سه ضلع دیگر
مربع را هم ترسیم کنید.
گوشه‌های مربع را با دو خط مورب به هم
متصل کنید تا نقطه کانونی مربع مشخص شود. در مرحله بعدی وسط هر چهار ضلع مربع را با
یک نقطه تعیین کنید. این ۴ نقطه را با خطوط منحنی ملایم به هم وصل کنید. پس از پر‌رنگ
کردن خطوط منحنی و پاک کردن مربع و خطوط راهنما، دایره شما کامل خواهد شد.
تکنیک پاک کن برای ایجاد نور در طراحی
از انواع پاک کن
خمیری، اتودی و مدادی می‌توان برای ایجاد و اصلاح نور استفاده کرد. در این تکنیک
ابتدا نقاش با سایه زدن خطوطی یکدست را روی کاغذ ایجاد می‌کند؛ سپس برای ایجاد
نور، برخی بخش‌ها را به آرامی با پاک کن حذف می‌کند.
انواع مداد برای طراحی و کاربرد هر کدام
مدادهای گرافیتی ۳
نوع اصلی دارند که همگی از ترکیب خاک رس و گرافیت تشکیل می‌شوند. مدل اول مدادهای
سری H هستند که به علت مقدار زیاد
خاک رس، مغزی سخت و محکمی دارند و خطوط ملایم و کم‌رنگ ایجاد می‌کنند. این مدادها
برای رسم طرح‌های اولیه یا ترسیمات مهندسی و فنی به کار می‌روند.
مدل دوم مدادهای سری B هستند که مقدار گرافیت در آن‌ها غالب است. این مدادها خطوطی نرم و
پر‌رنگ ایجاد می‌کنند و برای سایه‌زنی و طراحی اولیه مناسب هستند. سری سوم مدادهای
HB یا F نامیده می‌شوند که ترکیب متعادلی از گرافیت و خاک رس
دارند و برای استفاده روزمره به کار می‌روند. افرادی که به طراحی با مداد ساده
علاقه دارند، از این نوع مداد استفاده می‌کنند.
مدادها را به طور کامل در نوشته ابزارهای سیاه قلم بررسی کردیم.
نحوه صحیح گرفتن مداد در طراحی و تاثیر آن روی
نتیجه کار
رایج‌ترین روش گرفتن مداد، روش سه
انگشتی است. در این روش نقاش مداد را بین بند اول انگشت اشاره و لبه داخلی انگشت
میانی قرار می‌دهد؛ سپس انگشت شست خود را در سمت دیگر مداد می‌گذارد. این حالت
دست، برای کشیدن جزئیات و سطوح ریز کاربردی است.
یک روش دیگر نگه داشتن مداد، گرفتن آن از
بالا است. در این روش نقاش مداد را بین انگشت شست و انگشت میانی‌اش می‌گذارد؛ سپس
انگشت اشاره را از بالا روی مداد فشار می‌دهد. در این روش طراح از شانه برای حرکت مداد استفاده می‌کند و سطوح بزرگ را سریع‌تر
می‌کشد. روش قلمویی نیز جزو حالت‌‌های پرکاربرد است. این روش شبیه روش سه انگشتی
است؛ اما در آن مداد مشابه قلمو از قسمت بالایی‌اش نگه داشته می‌شود. روش قلمویی
نیز برای کشیدن خطوط بزرگ و حرکات آزاد دست مناسب است.
ابزار مناسب نقاشی با مداد
اولین و مهم‌ترین
ابزار برای طراحان، مداد مناسب است. طیف گسترده‌ای از مدادها وجود دارند؛ اما پرکاربرد‌ترین مدادها برای مبتدیان HB، 2B، 4B و 6B هستند. کاغذ طراحی هم مهم است و شامل مقواهای سفید، دفتر طراحی و کاغذ بریستول می‌شود.
محوکن و پاککن
نیز برای کم‌رنگ کردن گرافیت از روی کاغذ ضروری هستند. قلم‌مو هم می‌تواند برای
تمیز کردن خرده‌های پاککن، گرد‌وغبار و چربی روی سطح کاغذ کاربردی باشد. یکی دیگر
از ابزار لازم برای نقاشی، تراش است که برای تیز کردن نوک مداد و پاک‌کن‌های مدادی
به کار می‌رود. یک اسپری تثبیت‌کننده نیز در آخر کار، مانع از لک یا کثیف شدن نقاشی
می‌شود.
جمع بندی
اگر می‌خواهید در طراحی با مداد حرفه‌ای شوید، باید بر تکنیک‌های محو کردن،
پاک کن زنی، سایه زنی و کشیدن دایره مسلط شوید. با توجه به تکنیک مورد استفاده، میتوانید
مداد را با روش سه انگشتی، از بالا یا روش قلمویی در دست نگه دارید. برای این که
بتوانید آموزش‌ها را به بهترین شکل اجرا کنید نیز باید تجهیزات مناسب مثل مداد
گرافیتی، محوکن کاغذی، پاک کن خمیری و کاغذ طراحی داشته باشید. ما در آموزشگاه نقاشی ترنم صبا تکنیک‌های کار با مداد را به طور کامل به شما آموزش می‌دهیم.
سوالات متداول
چقدر طول می‌کشد طراحی با مداد را یاد بگیریم؟
مدت زمان یادگیری
طراحی با مداد به عواملی ازجمله سن هنرجو، میزان تمرین و اهداف بستگی دارد؛ اما
یادگیری مقدماتی اغلب ۶ ماه زمان می‌برد. یادگیری نقاشی سخت با مداد نیز ممکن است
به چندین سال زمان نیاز داشته باشد.
تفاوت طراحی با مداد و سیاه قلم چیست؟
طراحی با مداد با استفاده از مدادهای گرافیتی و ترسیم خطوط و اشکال
انجام می‌شود؛ اما سیاه قلم با زغال و از طریق سایه‌زنی و ایجاد کنتراست ایجاد می‌شود.